بازگشت به خانه

برای خلاصه مفصل‌تر اینجا کلیک کنید.

بخش اول: سلامت و بهداشت عمومی

فصل ۱: مفاهیم و تعاریف بهداشت و شاخص‌های بهداشتی

مقدمه

در طول تاریخ، حفظ سلامتی و رهایی از بیماری همواره یکی از دغدغه‌های اصلی بشر بوده است. عدم آگاهی از علل بیماری‌ها و راه‌های پیشگیری و درمان، منجر به شیوع امراض، مرگ و میر زیاد و کاهش طول عمر می‌شد. با پیشرفت علم، انسان به اهمیت محیط پاکیزه و پیشگیری از بیماری‌ها پی برد و آموخت که رعایت اصول بهداشتی ارزان‌تر و کم‌خطرتر از درمان است.

فرهنگ و بهداشت

• فرهنگ: به عنوان نظامی از روابط اجتماعی، نحوه زیستن و رفتارهای مرتبط با تندرستی را به افراد دیکته می‌کند. آداب حفظ تندرستی، تشخیص بیماری و مراقبت از بیمار، همگی تحت تأثیر فرهنگ هستند.

• نهادهای اجتماعی:

  1. خانواده: عواملی مانند محل سکونت، طبقه اجتماعی، سطح فرهنگ و روابط درون خانواده بر بهداشت و بیماری تأثیرگذارند.

  2. آموزش و پرورش: مدارس وظیفه دارند به کودکان بیاموزند که چگونه با محیط اطراف خود رفتار کنند، خود را در برابر خطرات بهداشتی حفظ نمایند و در رفاه جامعه مشارکت کنند.

مفاهیم و تعاریف کلی بهداشت

• تعریف قدیمی: صرفاً عدم ابتلا به بیماری. این تعریف ناقص است زیرا سلامت روانی و اجتماعی را در بر نمی‌گیرد.

• تعریف سازمان بهداشت جهانی (WHO): “بهداشت یک حالت کامل سلامتی جسمی، روانی و اجتماعی است و تنها عدم ابتلا به بیماری یا ناتوانی و نقص عضو دلیل بر سلامت و بهداشت نمی‌تواند باشد”.

اهمیت آموزش بهداشت

• آموزش بهداشت، روشی برای دور ساختن افراد از بیماری‌ها و ایجاد علاقه به زندگی سالم‌تر است.

• اقدامات بهداشتی بدون آموزش فرد فرد جامعه، نتیجه مثبتی نخواهند داشت و پایدار نمی‌مانند. آموزش رکن اصلی هر اقدام بهداشتی است.

اهداف آموزش بهداشت

1. اهداف اجتماعی: فرد آموزش‌دیده نسبت به مسائل بهداشتی خود و جامعه‌اش فهم صحیحی پیدا کرده، در برابر جریانات ضدبهداشتی مقاومت می‌کند و دیگران را نیز راهنمایی می‌نماید.

2. اهداف اقتصادی: جامعه‌ای با نیروی انسانی سالم، امکان سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی بهتری دارد. آموزش بهداشت با کاهش هزینه‌های درمانی به اقتصاد کمک می‌کند.

3. اهداف دفاعی: جامعه سالم، آمادگی بیشتری برای دفاع از میهن و فرهنگ خود در برابر بیگانگان دارد.

ارزشیابی بهداشت در انسان

• ظاهر آراسته (ایستادن و راه رفتن درست، لباس تمیز) و پاکیزگی پوست، مو و دندان‌ها در قضاوت دیگران و سلامت فرد مؤثر است.

• معیارهای برخورداری از بهداشت خوب:

  • فردی: نظافت اعضای بدن، تغذیه سالم، خواب و استراحت، ورزش و تفریح، عدم اعتیاد، مراقبت‌های پزشکی و فلسفه زندگی.

  • محیطی: بهداشت هوا، تأمین آب سالم، دفع بهداشتی فاضلاب و زباله، بهداشت مسکن، کنترل بیماری‌ها و پیشگیری از سوانح.

شاخص‌های بهداشتی

شاخص‌های بهداشتی، اعدادی هستند که وضعیت سلامت یک جامعه را نشان داده و امکان مقایسه آن را در زمان‌ها و مکان‌های مختلف فراهم می‌کنند.

• امید به زندگی: میانگین سال‌هایی که انتظار می‌رود افراد یک جامعه عمر کنند. این شاخص در ایران از ۵۷ سال در ۱۳۵۵ به ۷۶ سال در ۱۴۰۱ افزایش یافته است.

• میزان مرگ و میر خام: تعداد مرگ در یک سال به ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت.

• میزان مرگ و میر کودکان (زیر یک سال): یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها که معرف وضعیت بهداشتی جامعه است. این میزان در ایران از ۱۲۵ در هزار (سال ۱۳۵۵) به ۱۳.۷ در هزار (سال ۱۴۰۰) کاهش یافته است.

• میزان رشد طبیعی جمعیت: تفاوت میان تعداد موالید و مرگ‌ها در یک سال.

• سایر شاخص‌ها: فقر، بی‌سوادی، بیکاری، مسکن، اعتیاد و… که هرچه در جامعه‌ای بیشتر باشند، سطح بهداشت پایین‌تر است.

فصل ۲: بهداشت در اسلام

اهمیت حیات و حفظ سلامتی از دیدگاه اسلام

• اسلام برای انسان ارزش والایی قائل است و می‌خواهد او با حفظ سلامت، به کمال نهایی خود برسد.

• پیامبر اسلام (ص) می‌فرمایند رضایت پروردگار برای بدن سالم است. خداوند توبه‌کاران و پاکیزگان را دوست دارد.

• پیشگیری در اسلام: اسلام پیشگیری را بر درمان مقدم می‌داند. نمونه بارز آن، تحریم تدریجی شراب برای اصلاح جامعه بود.

• هدف از تأکید بر سلامت بدن، پیمودن مسیر کمال و رسیدن به هدف اصلی حیات است.

دستورات بهداشتی در اسلام

• نظافت و پاکیزگی: پیامبر اکرم (ص) نظافت را از نشانه‌های ایمان می‌دانستند. محیط زندگی و بدن مسلمان باید پاک باشد.

• بهداشت فردی: دستوراتی مانند مسواک زدن، گرفتن ناخن، و آداب استحمام (شستن پاها با آب سرد پس از حمام گرم برای تعادل عصبی) مورد تأکید قرار گرفته است.

• خواب و استراحت: توصیه‌هایی مانند سحرخیزی، وضو قبل از خواب، و پرهیز از خوابیدن با شکم پر، همگی دارای نکات دقیق بهداشتی هستند.

• خوردن و آشامیدن:

  • هر آنچه برای بدن ضرر داشته باشد یا نجس باشد، حرام است.

  • خوردن گوشت حیوانات وحشی، به دلیل تأثیرات منفی روانی (تقویت قساوت قلب) حرام شده است.

  • مستحبات: شستن دست‌ها قبل و بعد از غذا، کوچک برداشتن لقمه، خوب جویدن غذا.

  • مکروهات: خوردن غذای داغ، پرخوری، صحبت کردن حین غذا خوردن.

• لباس پوشیدن: تأکید بر نظافت و نیکو بودن لباس. بهتر است لباس از پنبه یا کتان باشد زیرا با طبیعت بدن سازگارتر است. لباس سفید توصیه شده زیرا آلودگی را زودتر نشان می‌دهد.

• ختنه: عملی که از زمان حضرت ابراهیم (ع) مرسوم بوده و از نظر علمی به پیشگیری از عفونت‌ها و برخی سرطان‌ها کمک می‌کند.

اصول و مبانی بهداشت اسلامی

1. بهداشت رایگان: دستورات بهداشتی اسلام بر پایه وحی است و همگانی می‌باشد.

2. همگانی بودن: اصل “امر به معروف و نهی از منکر” مسلمانان را موظف به آموزش بهداشت و جلوگیری از اعمال ضدبهداشتی می‌کند.

3. بهداشت تضمین شده: چون دستورات دینی هستند، پشتوانه‌ای اعتقادی دارند و هر فرد خود را موظف به اجرای آن می‌داند.

4. هدفمند بودن: هدف نهایی، رسیدن به جامعه‌ای سالم از نظر جسمی و فکری برای پیمودن راه کمال است.

5. جامعیت و آینده‌نگری: دستورات اسلام فراتر از زمان خود بوده و بسیاری از پیشگیری‌های پزشکی مدرن را در بر می‌گیرد.

6. هماهنگی با فطرت: دستورات اسلام با فطرت انسان سازگار است.

7. تأکید بر اعتدال: پرهیز از افراط و تفریط در تمام امور، از جمله خوردن و آشامیدن.

8. هماهنگی اخلاق و بهداشت: بسیاری از دستورات اخلاقی اسلام، دارای جنبه‌های بهداشتی نیز هستند.

فصل ۳: بهداشت فردی (اعضاء و دستگاه‌های مختلف بدن)

پوست، مو و ناخن

• پوست: بهداشت پوست با شستشوی منظم و استفاده از صابون مناسب تأمین می‌شود. استفاده از تیغ و حوله شخصی برای جلوگیری از انتقال عفونت ضروری است. قرار گرفتن بیش از حد در معرض آفتاب باعث پیری پوست و افزایش خطر سرطان می‌شود.

• مو: شانه زدن روزانه موها به جریان خون کمک کرده و آلودگی‌ها را پاک می‌کند. برای جلوگیری از شوره سر، شستشوی مرتب و استفاده از شامپوی مناسب توصیه می‌شود. رژیم غذایی سرشار از ویتامین‌ها و کلسیم برای سلامت مو مهم است.

• ناخن: ناخن‌ها باید به اندازه‌ای کوتاه شوند که مانع کار انگشتان نشود. جویدن ناخن باعث ورود آلودگی به بدن می‌شود. شستن مرتب دست‌ها، به‌ویژه قبل از غذا، برای حفظ سلامتی ضروری است.

دهان و دندان

• بهداشت دهان و دندان:

  1. رژیم غذایی: استفاده از مواد غذایی حاوی ویتامین‌های لازم برای سلامت دندان‌ها.

  2. پرهیز: خودداری از شکستن مواد سخت با دندان.

  3. مسواک زدن: حداقل روزی یک بار، به‌ویژه قبل از خواب، برای پاک کردن پلاک میکروبی که باعث پوسیدگی می‌شود. روش صحیح مسواک زدن از لثه به سمت تاج دندان است.

  4. مراجعه به دندانپزشک: حداقل سالی یک‌بار برای معاینه و ترمیم پوسیدگی‌های اولیه.

  5. مراقبت‌های دیگر: پرهیز از مصرف متناوب مواد سرد و گرم، خودداری از مصرف الکل و دخانیات.

چشم

• بهداشت چشم:

  1. نظافت: شستشوی روزانه دست و صورت و استفاده از حوله شخصی.

  2. پرهیز از خستگی: مطالعه در نور کافی و حفظ فاصله مناسب (حدود ۳۰ سانتی‌متر). خودداری از مطالعه در وسایل نقلیه در حال حرکت.

  3. محافظت: استفاده از عینک آفتابی در نور شدید. مراجعه فوری به پزشک در صورت بروز درد، اختلال دید یا التهاب.

گوش، حلق و بینی

• قرار گرفتن در معرض سروصدای زیاد باعث کاهش شنوایی و ایجاد اختلال در سایر اعضای بدن می‌شود.

• بهداشت گوش:

  • هرگز اشیائی مانند چوب کبریت یا خلال دندان را وارد گوش نکنید.

  • برای تمیز کردن، تنها قسمت بیرونی گوش را با یک پارچه تمیز پاک کنید.

  • هنگام شنا از گوش‌ها محافظت کنید.

  • در صورت بروز عفونت، درد یا کاهش شنوایی سریعاً به پزشک مراجعه کنید.

دستگاه تنفسی

• مراقبت‌ها:

  • عدم استعمال دخانیات.

  • رعایت بهداشت در محل سکونت (نور، تهویه، رطوبت).

  • پیشگیری و درمان به‌موقع بیماری‌های عفونی.

  • ورزش منظم و تنفس از راه بینی.

دستگاه گوارش

• مراقبت‌ها:

  • مصرف غذاهای متعادل و سالم.

  • خوب جویدن غذا و پرهیز از پرخوری.

  • پرهیز از مصرف الکل، سیگار و مواد محرک.

  • دوری از عصبانیت و اضطراب هنگام صرف غذا.

دستگاه گردش خون

• مراقبت‌ها:

  • عدم افراط در مصرف غذاهای چرب، پرنمک و شیرین.

  • ورزش منظم.

  • خواب و استراحت کافی.

  • کنترل وزن و پرهیز از پرخوری.

  • خودداری از مصرف الکل و سیگار.

  • پرهیز از اضطراب و هیجان.

دستگاه ادراری

• مراقبت‌ها:

  • رعایت نظافت دستگاه تناسلی برای جلوگیری از ورود میکروب.

  • استراحت و خواب کافی و پرهیز از خستگی.

  • پیشگیری و درمان به‌موقع عفونت‌ها (مانند گلودرد چرکی).

دستگاه تناسلی

• مراقبت‌ها:

  • رعایت نظافت شخصی و تعویض مرتب لباس زیر.

  • خودداری از ازدواج در سنین خیلی پایین.

  • بهره‌مندی از رژیم غذایی کافی و خواب مناسب.

  • مراجعه سریع به پزشک در صورت مشاهده هرگونه ناهنجاری.

دستگاه حرکتی (اسکلتی-عضلانی)

• مراقبت‌ها:

  • رژیم غذایی غنی از ویتامین‌ها (A, C, D) و مواد معدنی (کلسیم، فسفر).

  • فعالیت بدنی منظم و پرهیز از بی‌تحرکی.

  • رعایت اصول ایمنی برای جلوگیری از حوادث و شکستگی‌ها.

  • واکسیناسیون کامل کودکان برای پیشگیری از فلج اطفال.

دستگاه عصبی

• مراقبت‌ها:

  • پیشگیری و درمان به‌موقع بیماری‌های عفونی.

  • رژیم غذایی مناسب به‌ویژه ویتامین‌های گروه B.

  • کنترل دقیق فشار خون.

  • پرهیز از مصرف الکل و داروهای آرامبخش بدون تجویز پزشک.

  • خواب و استراحت کافی و دوری از محیط‌های پر سر و صدا.

  • حفظ خونسردی در برابر مسائل زندگی.

فصل ۴: بهداشت مدارس

• اهمیت: کودکان بخش مهمی از عمر خود را در مدرسه می‌گذرانند و تأمین سلامت آن‌ها، سلامت خانواده و جامعه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

• اهداف: ایجاد میل به سلامتی در کودکان، آموزش اصول بهداشتی و آماده‌سازی آن‌ها برای یک زندگی سالم.

• برنامه‌های بهداشت مدارس:

  • ارزیابی سطح سلامت دانش‌آموزان.

  • پیشگیری و کنترل بیماری‌های واگیر.

  • نظارت بر بهداشت محیط مدرسه.

  • تغذیه و برنامه‌ریزی غذایی.

  • آموزش بهداشت به دانش‌آموزان و اولیا.

• آموزش بهداشت در مدارس: باید متناسب با نیازهای جسمی، روانی، عاطفی و اجتماعی کودکان باشد. همکاری معلم، پزشک، پرستار و سایر کارکنان برای موفقیت این برنامه‌ها ضروری است.

• بهداشت محیط مدارس:

  • محل احداث مدرسه باید دور از مراکز پر سر و صدا و آلوده‌کننده باشد.

  • فضای کافی برای هر دانش‌آموز (حدود ۱.۵ متر مربع در کلاس) باید در نظر گرفته شود.

  • کلاس‌ها باید از نور و تهویه مناسب برخوردار باشند.

  • آب آشامیدنی سالم و تعداد کافی سرویس بهداشتی (دستشویی و توالت) باید تأمین شود.

  • بوفه مدرسه باید مواد غذایی سالم و بهداشتی عرضه کند.

فصل ۵: بهداشت روانی

• تعریف: بهداشت روان، توانایی ارتباط موزون با دیگران، اصلاح محیط و حل منطقی تضادهاست که به تأمین رشد و سلامت روانی فرد و اجتماع می‌انجامد.

• اهداف:

  • خدماتی: تأمین سلامت فکر و روان افراد و پیشگیری از اختلالات.

  • آموزشی: آموزش بهداشت روان به عموم مردم و متخصصان.

  • پژوهشی: تحقیق در زمینه علل، پیشگیری و درمان اختلالات روانی.

  • برنامه‌ریزی: ایجاد و گسترش مراکز جامع روانپزشکی و بهداشتی.

• سطوح پیشگیری:

  1. نوع اول (پیشگیری اولیه): اقداماتی برای جلوگیری از بروز اختلالات روانی (مانند آموزش مهارت‌های زندگی).

  2. نوع دوم (پیشگیری ثانویه): تشخیص زودهنگام و درمان سریع برای جلوگیری از پیشرفت بیماری.

  3. نوع سوم (پیشگیری ثالثیه): بازتوانی و کاهش ناتوانی‌های ناشی از بیماری برای بازگرداندن فرد به جامعه.

• اصول اساسی بهداشت روان:

  • احترام به شخصیت خود و دیگران.

  • شناخت محدودیت‌های خود.

  • درک این‌که رفتار انسان علت دارد.

• بهداشت روان در دوره‌های مختلف زندگی:

  • کودکی: محیط خانواده نقش اصلی را در شکل‌گیری شخصیت و سلامت روان کودک دارد.

  • مدارس: معلم باثبات و آگاه به اصول بهداشت روان، نقش مهمی در سلامت روان دانش‌آموزان دارد.

  • بلوغ: دوره‌ای بحرانی با تغییرات شدید جسمی و روانی که نیازمند راهنمایی صحیح والدین و مربیان است.

فصل ۶: تغذیه و بهداشت مواد غذایی

اصول تغذیه

• تعریف: تغذیه فرآیندی است که طی آن موجود زنده غذا را دریافت، هضم، جذب و مصرف کرده و مواد زائد را دفع می‌کند.

• مواد مغذی (تشکیل‌دهنده غذا):

  1. پروتئین‌ها: برای ساخت و ترمیم بافت‌های بدن ضروری هستند (منابع: گوشت، شیر، تخم‌مرغ، حبوبات).

  2. کربوهیدرات‌ها: منبع اصلی تأمین انرژی بدن هستند (منابع: نان، برنج، سیب‌زمینی، میوه‌ها).

  3. چربی‌ها: منبع فشرده انرژی بوده و به جذب برخی ویتامین‌ها (A, D, E, K) کمک می‌کنند.

  4. ویتامین‌ها: ترکیباتی که برای رشد و حفظ سلامتی در مقادیر کم ضروری‌اند. به دو گروه محلول در چربی (A, D, E, K) و محلول در آب (گروه B و C) تقسیم می‌شوند.

  5. مواد معدنی: در ساختمان و فعالیت بدن نقش دارند. مهم‌ترین آن‌ها کلسیم، آهن و ید هستند.

  6. آب: برای تمام فعالیت‌های حیاتی بدن ضروری است.

گروه‌های اصلی غذایی

1. گروه شیر و لبنیات: منبع اصلی کلسیم، فسفر و پروتئین.

2. گروه نان و غلات: منبع اصلی انرژی و ویتامین‌های گروه B.

3. گروه گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات: منبع اصلی پروتئین و آهن.

4. گروه میوه و سبزی: منبع اصلی ویتامین‌ها (A و C) و فیبر.

اختلالات تغذیه‌ای

• کمبودهای تغذیه‌ای:

  • کمبود ویتامین A: باعث شب‌کوری و خشکی پوست می‌شود.

  • کمبود ویتامین D: باعث بیماری راشیتیسم (نرمی استخوان) در کودکان می‌شود.

  • کمبود آهن: شایع‌ترین علت کم‌خونی که منجر به خستگی، ضعف و رنگ‌پریدگی می‌شود.

  • کمبود ید: باعث بیماری گواتر (بزرگ شدن غده تیروئید) و اختلالات رشد ذهنی و جسمی می‌شود.

• سوءتغذیه پروتئین-انرژی:

  • کواشیورکور: ناشی از کمبود شدید پروتئین که با ورم بدن (ادم) مشخص می‌شود.

  • ماراسموس: ناشی از کمبود شدید تمام مواد مغذی که با لاغری مفرط و تحلیل عضلات همراه است.

• چاقی: ناشی از دریافت انرژی بیش از نیاز بدن که خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، دیابت و فشار خون را افزایش می‌دهد.

بهداشت مواد غذایی

• فساد مواد غذایی: تغییراتی که باعث نامطلوب شدن غذا برای مصرف انسان می‌شود. عوامل اصلی فساد شامل میکروب‌ها، آنزیم‌ها، حشرات، گرما، رطوبت و نور است.

• مسمومیت‌های غذایی:

  • استافیلوکوکی: شایع‌ترین نوع مسمومیت که با تهوع و استفراغ شدید ۲ تا ۶ ساعت پس از مصرف غذای آلوده (مانند سالاد الویه، شیرینی خامه‌ای) شروع می‌شود.

  • سالمونلایی: از طریق مصرف گوشت، مرغ و تخم‌مرغ نیم‌پز یا خام آلوده منتقل می‌شود و با اسهال و تب همراه است.

  • بوتولیسم: خطرناک‌ترین نوع مسمومیت که توسط سم باکتری در مواد غذایی کنسرو شده (به‌ویژه کنسروهای خانگی) ایجاد می‌شود و می‌تواند کشنده باشد. جوشاندن کنسروها به مدت ۲۰ دقیقه قبل از مصرف، سم آن را از بین می‌برد.

• روش‌های نگهداری مواد غذایی: سرما (یخچال و فریزر)، گرما (پاستوریزاسیون و استریلیزاسیون)، خشک کردن، نمک‌سود کردن، دودی کردن و استفاده از مواد شیمیایی نگهدارنده.

فصل ۷: بیماری‌های واگیردار

اصطلاحات

• بیماری واگیر: بیماری ناشی از یک عامل زنده (میکروب) که قابلیت سرایت از فردی به فرد دیگر یا از حیوان به انسان را دارد.

• دوره کمون (نهفتگی): فاصله زمانی از ورود میکروب به بدن تا بروز اولین علائم بیماری.

• دوره واگیری: مدتی که فرد بیمار می‌تواند عامل بیماری‌زا را به دیگران منتقل کند.

• مخزن: انسان، حیوان یا محیطی که عامل بیماری‌زا در آن زندگی و تکثیر می‌کند.

• ایمنی (مصونیت): مقاومت بدن در برابر یک عامل بیماری‌زا.

  • فعال: در اثر ابتلا به بیماری یا واکسیناسیون ایجاد می‌شود و معمولاً طولانی‌مدت است.

  • غیرفعال: از طریق مادر به نوزاد یا تزریق سرم منتقل می‌شود و کوتاه‌مدت است.

خلاصه بیماری‌های مهم واگیر

Export to Sheets

جدول واکسیناسیون کشوری

• بدو تولد: ب.ث.ژ، فلج اطفال خوراکی، هپاتیت B

• ۲ ماهگی: پنج‌گانه (سه‌گانه+هپاتیت B+هموفیلوس)، فلج اطفال خوراکی

• ۴ ماهگی: پنج‌گانه، فلج اطفال خوراکی

• ۶ ماهگی: پنج‌گانه، فلج اطفال خوراکی

• ۱۲ ماهگی: MMR (سرخک، سرخجه، اوریون)

• ۱۸ ماهگی: سه‌گانه، فلج اطفال خوراکی

• ۶ سالگی: سه‌گانه، فلج اطفال خوراکی

فصل ۸: بیماری‌های غیر واگیردار

• کم‌خونی فقر آهن: شایع‌ترین نوع کم‌خونی ناشی از کمبود آهن در رژیم غذایی یا خونریزی. پیشگیری با مصرف منابع غنی از آهن (گوشت، جگر، حبوبات) و ویتامین C (برای افزایش جذب آهن) انجام می‌شود.

• گواتر: بزرگی غده تیروئید به دلیل کمبود ید در رژیم غذایی. پیشگیری با مصرف نمک یددار انجام می‌شود.

• دیابت (بیماری قند): اختلال در سوخت‌وساز قند خون به دلیل کمبود یا عدم کارایی هورمون انسولین. علائم اصلی آن پرنوشی، پرادراری و کاهش وزن است. کنترل با رژیم غذایی، ورزش و دارو (قرص یا انسولین) انجام می‌شود.

• تالاسمی: یک بیماری خونی ارثی که در آن تولید هموگلوبین دچار اختلال می‌شود. نوع شدید آن (ماژور) نیازمند تزریق مکرر خون است. پیشگیری از تولد نوزاد مبتلا با انجام آزمایش خون قبل از ازدواج و مشاوره ژنتیک ممکن است.

• فشار خون بالا: افزایش فشار وارده از سوی خون به دیواره رگ‌ها که عامل خطر اصلی برای بیماری‌های قلبی و سکته مغزی است. پیشگیری و کنترل با کاهش مصرف نمک، کنترل وزن، ورزش و دارو انجام می‌شود.

• اعتیاد: یک بیماری که در آن فرد به دلایل روانی یا جسمی به مصرف مکرر یک ماده (مانند تریاک، هروئین، شیشه) یا انجام یک رفتار (مانند قمار) وابسته می‌شود. اعتیاد قابل درمان است و پیشگیری از آن با آموزش مهارت‌های زندگی به نوجوانان و جوانان امکان‌پذیر است.

بخش دوم: بهداشت و صیانت از محیط زیست

• رشد شهرنشینی: رشد سریع جمعیت و مهاجرت به شهرها، فشار بر منابع طبیعی و محیط زیست را افزایش داده و منجر به مشکلاتی مانند آلودگی هوا، آب و تولید انبوه زباله شده است.

• آلودگی هوا: ناشی از منابع صنعتی، وسایل نقلیه و منابع خانگی. گازهایی مانند مونواکسید کربن، دی‌اکسید گوگرد و ذرات معلق می‌توانند باعث بیماری‌های تنفسی، قلبی و سرطان شوند.

• آلودگی آب: ورود فاضلاب‌های شهری، صنعتی و کشاورزی به منابع آب، مهم‌ترین عامل آلودگی آب است. این امر باعث شیوع بیماری‌های واگیردار مانند وبا و حصبه می‌شود. تصفیه آب (جوشاندن، کلرزنی) قبل از مصرف ضروری است.

• آلودگی صوتی: صداهای ناهنجار و ناخواسته (عمدتاً از ترافیک و صنعت) که باعث استرس، اختلال خواب، کاهش شنوایی و افزایش فشار خون می‌شوند.

• بهداشت زباله (مدیریت پسماند):

  • دفع غیربهداشتی زباله، منبع اصلی جذب حشرات و جوندگان (مانند مگس و موش) و شیوع بیماری‌هاست.

  • بهترین روش مدیریت زباله، کاهش تولید آن از مبدأ، تفکیک، بازیافت و دفع بهداشتی باقی‌مانده‌ها (از طریق دفن بهداشتی یا کمپوست) است.

• اکولوژی و تغییرات اقلیمی: فعالیت‌های انسانی در شهرها (مصرف انرژی، ساختمان‌سازی) باعث تغییرات اقلیمی محلی مانند ایجاد “جزایر حرارتی” (گرم‌تر بودن شهرها نسبت به حومه) شده است.